ఆదిపర్వ - అధ్యాయ 064
॥ శ్రీః ॥
1.64. అధ్యాయః 064
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Topics
ఉపరిచరరాజోపాఖ్యానం॥ 1 ॥ ఇంద్రధ్వజోత్సవవృత్తాంతః॥ 2 ॥ గిరికాయా ఉత్పత్తిః। ఉపరిచరస్య తయా వివాహశ్చ॥ 3 ॥ మృగయార్థం గతేనోపరిచరేణ స్వపత్నీస్మరణాత్స్కన్నస్య శ్యేనద్వరా ప్రేషితస్య రేతసో యమునాజలే పతనం॥ 4 ॥ బ్రహ్మశాపాన్మత్స్యభావం ప్రాప్తయాఽద్రికయా తద్రేతఃపానం॥ 5 ॥ తదుదరే మిథునోత్పత్తిః॥ 6 ॥ తత్ర పుత్రస్య ఉపరిచరవసునా గ్రహణం। కన్యాయా దాశగృహే స్థితిః॥ 7 ॥ నావం వాహయమానాయాం సత్యవతీనాంన్యాం దాశకన్యాయాం పరాశరాద్ద్వైపాయనస్యోత్పత్తిః। తస్య వ్యాసనామప్రాప్తిశ్చ॥ 8 ॥ పాఠాంతరే పరాశరసత్యవతీవివాహాది॥ 9 ॥ భీష్మాదీనాం సంక్షేపతో జన్మవృత్తాంతకథనం॥ 10 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Text
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-64-0x(301)(2591)
రాజోపరిచరో నామ ధర్మనిత్యో మహీపతిః।
బభూవ మృగయాశీలః శశ్వత్స్వాధ్యాయవాంఛుచిః॥ 1-64-1(2592)
స చేదివిషయం రంయం వసుః పౌరవనందనః।
ఇంద్రోపదేశాజ్జగ్రాహ రమణీయం మహీపతిః॥ 1-64-2(2593)
తమాశ్రమే న్యస్తశస్త్రం నివసంతం తపోనిధిం।
దేవాః శక్రపురోగా వై రాజానముపతస్థిరే॥ 1-64-3(2594)
ఇంద్రత్వమర్హో రాజాయం తపసేత్యనుచింత్య వై।
తం సాంత్వేన నృపం సాక్షాత్తపసః సంన్యవర్తయన్॥ 1-64-4(2595)
దేవా ఊచుః। 1-64-5x(302)
న సంకీర్యేత ధర్మోఽయం పృథివ్యాం పృథివీపతే।
త్వయా హి ధర్మో విధృతః కృత్స్నం ధారయతే జగత్॥ 1-64-5(2596)
ఇంద్ర ఉవాచ। 1-64-6x(303)
`దేవానహం పాలయితా పాలయ త్వం హి మానుషాన్।'
లోకే ధర్మం పాలయ త్వం నిత్యయుక్తః సమాహితః।
ధర్మయుక్తస్తతో లోకాన్పుణ్యాన్ప్రాప్స్యసి శాశ్వతాన్॥ 1-64-6(2597)
దివిష్ఠస్య భువిష్ఠస్త్వం సఖాభూతో మమ ప్రియః।
ఊధః పృథివ్యా యో దేశస్తమావస నరాధిప॥ 1-64-7(2598)
పశవ్యశ్చైవ పుణ్యశ్చ ప్రభూతధనధాన్యవాన్।
స్వారక్ష్యశ్చైవ సౌంయశ్చ భోగ్యైర్భూమిగుణైర్యుతః॥ 1-64-8(2599)
అర్థవానేష దేశో హి ధనరత్నాదిభిర్యుతః।
వసుపూర్ణా చ వసుధా వస చేదిషు చేదిప॥ 1-64-9(2600)
ధర్మశీలా జనపదాః సుసంతోషాశ్చ సాధవః।
న చ మిథ్యా ప్రలాపోఽత్ర స్వైరేష్వపి కుతోఽన్యథా॥ 1-64-10(2601)
న చ పిత్రా విభజ్యంతే పుత్రా గురుహితే రతాః।
యుంజతే ధురి నో గాశ్చ కృశాన్సంధుక్షయంతి చ॥ 1-64-11(2602)
సర్వే వర్ణాః స్వధర్మస్థాః సదా చేదిషు మానద।
న తేఽస్త్యవిదితం కించిత్త్రిషు లోకేషు యద్భవేత్॥ 1-64-12(2603)
దైవోపభోగ్యం దివ్యం త్వామాకాశే స్ఫాటికం మహత్।
ఆకాశగం త్వాం మద్దత్తం విమానముపపత్స్యతే॥ 1-64-13(2604)
త్వమేకః సర్వమర్త్యేషు విమానవరమాస్థితః।
చరిష్యస్యుపరిస్థో హి దేవో విగ్రహవానివ॥ 1-64-14(2605)
దదామి తే వైజయంతీం మాలామంలానపంకజాం।
ధారయిష్యతి సంగ్రామే యా త్వాం శస్త్రైరవిక్షతం॥ 1-64-15(2606)
లక్షణం చైతదేవేహ భవితా తే నరాధిప।
ఇంద్రమాలేతి విఖ్యాతం ధన్యమప్రతిమం మహత్॥ 1-64-16(2607)
యష్టిం చ వైణవీం తస్మై దదౌ వృత్రనిషూదనః।
ఇష్టప్రదానముద్దిశ్య శిష్టానాం ప్రతిపాలినీం॥ 1-64-17(2608)
`ఏవం సంసాంత్వ్య నృపతిం తపసః సంన్యవర్తయత్।
ప్రయయౌ దైవతైః సార్ధం కృత్వా కార్యం దివౌకసాం॥ 1-64-18(2609)
తతస్తు రాజా చేదీనామింద్రాభరణభూషితః।
ఇంద్రదత్తం విమానం తదాస్థాయ ప్రయయౌ పురీం॥' 1-64-19(2610)
తస్యాః శక్రస్య పూజార్థం భూమౌ భూమిపతిస్తదా।
ప్రవేశం కారయామాస సర్వోత్సవవరం తదా॥ 1-64-20(2611)
`మార్గశీర్షే మహారాజ పూర్వపక్షే మహామఖం।
తతఃప్రభృతి చాద్యాపి యష్టేః క్షితిపసత్తమైః॥' 1-64-21(2612)
ప్రవేశః క్రియతే రాజన్యథా తేన ప్రవర్తితః।
అపరేద్యుస్తతస్తస్యాః క్రియతేఽత్యుచ్ఛ్రయో నృపైః॥ 1-64-22(2613)
అలంకృతాయా పిటకైర్గంధమాల్యైశ్చ భూషణైః।
`మాల్యదామపరిక్షిప్తాం ద్వాత్రింశత్కిష్కుసంమితాం॥ 1-64-23(2614)
ఉద్ధృత్య పిటకే చాపి ద్వాదశారత్నికోచ్ఛ్రయే।
మహారజనవాసాంసి పరిక్షిప్య ధ్వజోత్తమం॥ 1-64-24(2615)
వాసోభిరన్నపానైశ్చ పూజితైర్బ్రాహ్మణర్షభైః।
పుణ్యాహం వాచయిత్వాథ ధ్వజ ఉచ్ఛ్రియతే తదా॥ 1-64-25(2616)
శంఖభేరీమృదంగైశ్చ సంనాదః క్రియతే తదా'।
భగవాన్పూజ్యతే చాత్ర యష్టిరూపేణ వాసవః॥ 1-64-26(2617)
స్వయమేవ గృహీతేన వసోః ప్రీత్యా మహాత్మనః।
`మాణిభద్రాదయో యక్షాః పూజ్యంతే దైవతైః సహ॥ 1-64-27(2618)
నానావిధాని దానాని దత్త్వార్థిభ్యః సుహృజ్జనైః।
అలంకృత్వా మాల్యదామైర్వస్త్రైర్నానావిధైస్తథా॥ 1-64-28(2619)
దృతిభిః సజలైః సర్వైః క్రీడిత్వా నృపశాసనాత్।
సభాజయిత్వా రాజానం కృత్వా నర్మాశ్రయాః కథాః॥ 1-64-29(2620)
రమంతే నాగరాః సర్వే తథా జానపదైః సహ।
సూతాశ్చ మాగధాశ్చైవ రమంతే నటనర్తకాః॥ 1-64-30(2621)
ప్రీత్యా తు నృపశార్దూల సర్వే చక్రుర్మహోత్సవం।
సాంతఃపురః సహామాత్యః సర్వాభరణభూషితః॥ 1-64-31(2622)
మహారజనవాసాంసి వసిత్వా చేదిరాట్ తదా।
జాతిహింగులకేనాక్తః సదారో ముముదే తదా॥ 1-64-32(2623)
ఏవం జానపదాః సర్వే చక్రురింద్రమహం వసుః॥'
యథా చేదిపతిః ప్రీతశ్చకారేంద్రమహం వసుః॥' 1-64-33(2624)
ఏతాం పూజాం మహేంద్రస్తు దృష్ట్వా వసుకృతాం శుభాం।
`హరిభిర్వాజిభిర్యుక్తమంతరిక్షగతం రథం॥ 1-64-34(2625)
ఆస్థాయ సహ శచ్యా చ వృతో హ్యప్సరసాం గణైః।'
వసునా రాజముఖ్యేన సమాగంయాబ్రవీద్వచః॥ 1-64-35(2626)
యే పూజయిష్యంతి చ ముదా యథా చేదిపతిర్నృపః।
కారయిష్యంతి చ ముదా యథా చేదిపతిర్నృపః॥ 1-64-36(2627)
తేషాం శ్రీర్విజయశ్చైవ సరాష్ట్రాణాం భవిష్యతి।
తథా స్ఫీతో జనపదో ముదితశ్చ భవిష్యతి॥ 1-64-37(2628)
`నిరీతికాని సస్యాని భవంతి బహుధా నృప।
రాక్షసాశ్చ పిశాచాశ్చ న లుంపంతే కథంచన॥ 1-64-38(2629)
వైశంపాయన ఉవాచ।' 1-64-39x(304)
ఏవం మహాత్మనా తేన మహేంద్రేణ నరాధిప।
వసుః ప్రీత్యా మఘవతా మహారాజోఽభిసత్కృతః।
ఏవం కృత్వా మహేంద్రస్తు జగామ స్వం నివేశనం॥ 1-64-39(2630)
ఉత్సవం కారయిష్యంతి సదా శక్రస్య యే నరాః।
భూమిరత్నాదిభిర్దానైస్తథా పూజ్యా భవంతి తే।
వరదానమహాయజ్ఞైస్తథా శక్రోత్సవేన చ॥ 1-64-40(2631)
సంపూజితో మఘవతా వసుశ్చేదీశ్వరో నృపః।
పాలయామాస ధర్మేణ చేదిస్థః పృథివీమిమాం॥ 1-64-41(2632)
ఇంద్రపీత్యా చేదిపతిశ్చకారేంద్రమహం వసుః।
పుత్రాశ్చాస్య మహావీర్యాః పంచాసన్నమితౌజసః॥ 1-64-42(2633)
నానారాజ్యేషు చ సుతాన్స సంరాడభ్యషేచయత్।
మహారథో మాగధానాం విశ్రుతో యో బృహద్రథః॥ 1-64-43(2634)
ప్రత్యగ్రహః కుశాంబశ్చ యమాహుర్మణివాహనం।
మత్సిల్లశ్చ యదుశ్చైవ రాజన్యశ్చాపరాజితః॥ 1-64-44(2635)
ఏతే తస్య సుతా రాజన్రాజర్షేర్భూరితేజసః।
న్యవేశయన్నామభిః స్వైస్తే దేశాంశ్చ పురాణి చ॥ 1-64-45(2636)
వాసవాః పంచ రాజానః పృథగ్వంశాశ్చ శాస్వతాః।
వసంతమింద్రప్రాసాదే ఆకాశే స్ఫాటికే చ తం॥ 1-64-46(2637)
ఉపతస్థుర్మహాత్మానం గంధర్వాప్సరసో నృపం।
రాజోపరిచరేత్యేవం నామ తస్యాథ విశ్రుతం॥ 1-64-47(2638)
పురోపవాహినీం తస్య నదీం శుక్తమతీం గిరిః।
అరౌత్సీచ్చేతనాయుక్తః కామాత్కోలాహలః కిల॥ 1-64-48(2639)
గిరిం కోలాహలం తం తు పదా వసురతాడయత్।
నిశ్చక్రామ తతస్తేన ప్రహారవివరేణ సా॥ 1-64-49(2640)
తస్యాం నద్యాం స జనయన్మిథునం పర్వతః స్వయం।
తస్మాద్విమోక్షణాత్ప్రీతా నదీ రాజ్ఞే న్యవేదయత్॥ 1-64-50(2641)
`మహిషీ భవితా కన్యా పుమాన్సేనాపతిర్భవేత్।
శుక్తిమత్యా వచఃశ్రుత్వా దృష్ట్వా తౌ రాజసత్తమః'॥ 1-64-51(2642)
యః పుమానభవత్తత్ర తం స రాజర్షిసత్తమః।
వసుర్వసుప్రదశ్చక్రే సేనాపతిమరిందమః॥ 1-64-52(2643)
చకార పత్నీం కన్యాం తు తథా తాం గిరికాం నృపః।
వసోః పత్నీ తు గిరికా కామకాలం న్యవేదయత్॥ 1-64-53(2644)
ఋతుకాలమనుప్రాప్తా స్నాతా పుంసవనే శుచిః।
తదహః పితరశ్చైనపూచుర్జహి మృగానితి॥ 1-64-54(2645)
తం రాజసత్తమం ప్రీతాస్తదా మతిమతాం వరః।
స పితౄణాం నియోగేన తామతిక్రంయ పార్థివః॥ 1-64-55(2646)
చకార మృగయాం కామీ గిరికామేవ సంస్మరన్।
అతీవ రూపసంపన్నాం సాక్షాచ్ఛ్రియమివాపరాం॥ 1-64-56(2647)
అశోకైశ్చంపకైశ్చూతైరనేకైరతిముక్తకైః।
పున్నాగైః కర్ణికారైశ్చ బకులైర్దివ్యపాటలైః॥ 1-64-57(2648)
పనసైర్నారికేలైశ్చ చందనైశ్చార్జునైస్తథా।
ఏతై రంయైర్మహావృక్షైః పుణ్యైః స్వాదుఫలైర్యుతం॥ 1-64-58(2649)
కోకిలాకులసన్నాదం మత్తభ్రమరనాదితం।
వసంతకాలే తత్పశ్యన్వనం చైత్రరథోపమం॥ 1-64-59(2650)
మన్మథాభిపరీతాత్మా నాపశ్యద్గిరికాం తదా।
అపశ్యన్కామసంతప్తశ్చరమాణో యదృచ్ఛయా॥ 1-64-60(2651)
పుష్పసంఛన్నశాఖాగ్రం పల్లవైరుపశోభితం।
అశోకస్తబకైశ్ఛన్నం రమణీయమపశ్యత॥ 1-64-61(2652)
అధస్యాత్తస్య ఛాయాయాం సుఖాసీనో నరాధిపః।
మధుగంధైశ్చ సంయుక్తం పుష్పగంధమనోహరం॥ 1-64-62(2653)
వాయునా ప్రేర్యమాణస్తు ధూంరాయ ముదమన్వగాత్।
`భార్యాం చింతయమానస్య మన్మథాగ్నిరవర్ధత।'
తస్య రేతః ప్రచస్కంద చరతో గహనే వనే॥ 1-64-63(2654)
స్కన్నమాత్రం చ తద్రేతో వృక్షపత్రేణ భూమిపః।
ప్రతిజగ్రాహ మిథ్యా మే న పతేద్రేత ఇత్యుత॥ 1-64-64(2655)
`అంగులీయేన శుక్లస్య రక్షాం చ విదధే నృపః।
అశోకస్తబకై రక్తైః పల్లవైశ్చాప్యబంధయత్॥' 1-64-65(2656)
ఇదం మిథ్యా పరిస్కన్నం రేతో మే న భవేదితి।
ఋతుశ్చ తస్యాః పత్న్యా మే న మోఘః స్యాదితి ప్రభుః॥ 1-64-66(2657)
సంచింత్యైవం తదా రాజా విచార్య చ పునఃపునః।
అమోఘత్వం చ విజ్ఞాయ రేతసో రాజసత్తమః॥ 1-64-67(2658)
శుక్రప్రస్థాపనే కాలం మహిష్యా ప్రసమీక్ష్య వై।
అభిమంత్ర్యాథ తచ్ఛుక్రమారాత్తిష్ఠంతమాశుగం॥ 1-64-68(2659)
సూక్ష్మధర్మార్థతత్త్వజ్ఞో గత్వా శ్యేనం తతోఽబ్రవీత్।
మత్ప్రియార్థమిదం సౌంయ శుక్రం మమ గృహం నయ॥ 1-64-69(2660)
గిరికాయాః ప్రయచ్ఛాశు తస్యా హ్యార్తవమద్య వై। 1-64-70(2661)
వైశంపాయన ఉవాచ।
గృహీత్వా తత్తదా శ్యేనస్తూర్ణముత్పత్య వేగవాన్॥ 1-64-70x(305)
జవం పరమమాస్థాయ ప్రదుద్రావ విహంగమః।
తమపశ్యదథాయాంతం శ్యేనం శ్యేనస్తథాఽపరః॥ 1-64-71(2662)
అభ్యద్రవచ్చ తం సద్యో దృష్ట్వైవామిషశంకయా।
తుండయుద్ధమథాకాశే తావుభౌ సంప్రచక్రతుః॥ 1-64-72(2663)
యుద్ధ్యతోరపతద్రేతస్తచ్చాపి యమునాంభసి।
తత్రాద్రికేతి విఖ్యాతా బ్రహ్మశాపాద్వరాప్సరా॥ 1-64-73(2664)
మీనభావమనుప్రాప్తా బభూవ యమునాచరీ।
శ్యేనపాదపరిభ్రష్టం తద్వీర్యమథ వాసవం॥ 1-64-74(2665)
జగ్రాహ తరసోపేత్య సాఽద్రికా మత్స్యరూపిణీ।
కదాచిదపి మత్సీం తాం బబంధుర్మత్స్యజీవినః॥ 1-64-75(2666)
మాసే చ దశమే ప్రాప్తే తదా భరతసత్తమ॥
ఉజ్జహ్రురుదరాత్తస్యాః స్త్రీం పుమాంసం చ మానుషౌ॥ 1-64-76(2667)
ఆశ్చర్యభూతం తద్గత్వా రాజ్ఞేఽథ ప్రత్యవేదయన్।
కాయే మత్స్యా ఇమౌ రాజన్సంభూతౌ మానుషావితి॥ 1-64-77(2668)
తయోః పుమాంసం జగ్రాహ రాజోపరిచరస్తదా।
స మత్స్యో నామ రాజాసీద్ధార్మికః సత్యసంగరః॥ 1-64-78(2669)
సాఽప్సరా ముక్తశాపా చ క్షణేన సమపద్యత।
యా పురోక్తా భగవతా తిర్యగ్యోనిగతా శుభా॥ 1-64-79(2670)
మానుషౌ జనయిత్వా త్వం శాపమోక్షమవాప్స్యసి।
తతః సాజనయిత్వా తౌ విశస్తా మత్స్యఘాతిభిః॥ 1-64-80(2671)
సంత్యజ్య మత్స్యరూపం సా దివ్యం రూపమవాప్య చ।
సిద్ధర్షిచారణపథం జగామాథ వరాప్సరాః॥ 1-64-81(2672)
సా కన్యా దుహితా తస్యా మత్స్యా మత్స్యసగంధినీ।
రాజ్ఞా దత్తా చ దాశాయ కన్యేయం తే భవత్వితి॥ 1-64-82(2673)
రూపసత్వసమాయుక్తా సర్వైః సముదితా గుణైః।
సా తు సత్యవతీ నామ మత్స్యఘాత్యభిసంశ్రయాత్॥ 1-64-83(2674)
ఆసీత్సా మత్స్యగంధైవ కంచిత్కాలం శుచిస్మితా।
శుశ్రూషార్థం పితుర్నావం వాహయంతీం జలే చ తాం॥ 1-64-84(2675)
తీర్థయాత్రాం పరిక్రామన్నపశ్యద్వై పరాశరః।
అతీవ రూపసంపన్నాం సిద్ధానామపి కాంక్షితాం॥ 1-64-85(2676)
దృష్ట్వైవ స చ తాం ధీమాంశ్చకమే చారుహాసినీం।
దివ్యాం తాం వాసవీం కన్యాం రంభోరూం మునిపుంగవః॥ 1-64-86(2677)
సంభవం చింతయిత్వా తాం జ్ఞాత్వా ప్రోవాచ శక్తిజః।
క్వ కర్ణధారో నౌర్యేన నీయతే బ్రూహి భామిని॥ 1-64-87(2678)
మత్స్యగంధోవాచ। 1-64-88x(306)
అనపత్యస్య దాశస్య సుతా తత్ప్రియకాంయయా।
సహస్రజనసంపన్నా నౌర్మయా వాహ్యతే ద్విజ॥ 1-64-88(2679)
పరాశర ఉవాచ। 1-64-89x(307)
శోభనం వాసవి శుభే కిం చిరాయసి వాహ్యతాం।
కలశం భవితా భద్రే సహస్రార్ధేన సంమితం॥ 1-64-89(2680)
అహం శేషో భివిష్యామి నీయతామచిరేణ వై। 1-64-90(2681)
వైశంపాయన ఉవాచ।
మత్స్యగంధా తథేత్యుక్త్వా నావం వాహయతాం జలే॥ 1-64-90x(308)
వీక్షమాణం మునిం దృష్ట్వా ప్రోవాచేదం వచస్తదా।
మత్స్యగంధేతి మామాహుర్దాశరాజసుతాం జనాః॥ 1-64-91(2682)
జన్మ శోకాభితప్తాయాః కథం జ్ఞాస్యసి కథ్యతాం। 1-64-92(2683)
పరాశర ఉవాచ।
దివ్యజ్ఞానేన దృష్టం హి దృష్టమాత్రేణ తే వపుః॥ 1-64-92x(309)
ప్రణయగ్రహణార్థాయ వక్ష్యేవ వాసవి తచ్ఛృణు।
బర్హిషద ఇతి ఖ్యాతాః పితరః సోమపాస్తుతే॥ 1-64-93(2684)
తేషాం త్వం మానసీ కన్యా అచ్ఛోదా నామ విశ్రుతా।
అచ్ఛోదం నామ తద్దివ్యం సరో యస్మాత్సముత్థితం॥ 1-64-94(2685)
త్వయా న దృష్టపూర్వాస్తు పితరస్తే కదాచన।
సంభూతా మనసా తేషాం పితౄన్స్వాన్నాభిజానతీ॥ 1-64-95(2686)
సా త్వన్యం పితరం వవ్రే స్వానతిక్రంయ తాన్పితౄన్।
నాంనా వసురితి ఖ్యాతం మనుపుత్రం దివి స్థితం॥ 1-64-96(2687)
అద్రికాఽప్సరసా యుక్తం విమానే దివి విష్ఠితం।
సా తేన వ్యభిచారేణ మనసా కామచారిణీ॥ 1-64-97(2688)
పితరం ప్రార్థయిత్వాఽన్యం యోగాద్భష్టా పపాత సా।
అపశ్యత్పతమానా సా విమానత్రయమంతికాత్॥ 1-64-98(2689)
త్రసరేణుప్రమాణాంస్తాంస్తత్రాపశ్యత్స్వకాన్పితౄన్।
సుసూక్ష్మానపరివ్యక్తానంగైరంగేష్వివాహితాన్॥ 1-64-99(2690)
తాతేతి తానువాచార్తా పతంతీ సా హ్యధోముఖీ।
తైరుక్తా సా తు మాభైషీస్తేన సా సంస్థితా దివి॥ 1-64-100(2691)
తతః ప్రసాదయామాస స్వాన్పితౄందీనయా గిరా।
తామూచుః పితరః కన్యాం భ్రైష్టశ్వర్యాం వ్యతిక్రమాత్॥ 1-64-101(2692)
భ్రష్టైశ్వర్యా స్వదోషేణ పతసి త్వం శుచిస్మితే।
యైరారభంతే కర్మాణి శరీరైరిహ దేవతాః॥ 1-64-102(2693)
తైరేవ తత్కర్మఫలం ప్రాప్నువంతి స్మ దేవతాః।
మనుష్యాస్త్వన్యదేహేన శుభాశుభమితి స్థితిః॥ 1-64-103(2694)
సద్యః ఫలంతి కర్మాణి దేవత్వే ప్రేత్య మానుషే।
తస్మాత్త్వం పతసే పుత్రి ప్రేత్యత్వం ప్రాప్స్యసే ఫలం॥ 1-64-104(2695)
పితృహీనా తు కన్యా త్వం వసోర్హి త్వం సుతా మతా।
మత్స్యయోనౌ సముత్పన్నా సుతారాజ్ఞో భవిష్యసి॥ 1-64-105(2696)
అద్రికా మత్స్యరూపాఽభూద్గంగాయమనుసంగమే।
పరాశరస్య దాయాదం త్వం పుత్రం జనయిష్యసి॥ 1-64-106(2697)
యో వేదమేకం బ్రహ్మర్షిశ్చతుర్ధా విబజిష్యతి।
మహాభిషక్సుతస్యైవ శంతనోః కీర్తివర్ధనం॥ 1-64-107(2698)
జ్యేష్ఠం చిత్రాంగదం వీరం చిత్రవీరం చ విశ్రుతం।
ఏతాన్సూత్వా సుపుత్రాంస్త్వం పునరేవ గమిష్యసి॥ 1-64-108(2699)
వ్యతిక్రమాత్పితౄణాం చ ప్రాప్స్యసే జన్మ కుత్సితం।
అస్యైవ రాజ్ఞస్త్వం కన్యా హ్యద్రికాయాం భవిష్యసి॥ 1-64-109(2700)
అష్టావింశే భవిత్రీ త్వం ద్వాపరే మత్స్యయోనిజా।
ఏవముక్తా పురా తైస్త్వం జాతా సత్యవతీ శుభా॥ 1-64-110(2701)
అద్రికేత్యభివిఖ్యాతా బ్రహ్మశాపాద్వరాప్సరా।
మీనభావమనుప్రాప్తా త్వం జనిత్వా గతా దివం॥ 1-64-111(2702)
తస్యాం జాతాసి సా కన్యా రాజ్ఞో వీర్యేణ చైవహి।
తస్మాద్వాసవి భద్రం తే యాచే వంశకరం సుతం॥ 1-64-112(2703)
సంగమం మమ కల్యాణి కురుష్వేత్యభ్యభాషత॥ 1-64-113(2704)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-64-114x(310)
విస్మయావిష్టసర్వాంగీ జాతిస్మరణతాం గతా।
సాబ్రవీత్పశ్య భగవన్పరపారే స్థితానృషీన్॥ 1-64-114(2705)
ఆవయోర్దృష్టయోరేభిః కథం ను స్యాత్సమాగమః।
ఏవం తయోక్తో భగవాన్నీహారమసృజత్ప్రభుః॥ 1-64-115(2706)
యేన దేశః స సర్వస్తు తమోభూత ఇవాభవత్।
దృష్ట్వా సృష్టం తు నీహారం తతస్తం పరమర్షిణా॥ 1-64-116(2707)
విస్మితా సాభవత్కన్యా వ్రీడితా చ తపస్వినీ। 1-64-117(2708)
సత్యవత్యువాచ।
విద్ధి మాం భగవన్కన్యాం సదా పితృవశానుగాం॥ 1-64-117x(311)
త్వత్సంయోగాచ్చ దుష్యేత కన్యాభావో మమాఽనఘ।
కన్యాత్వే దూషితే వాపి కథం శక్ష్యే ద్విజోత్తమ॥ 1-64-118(2709)
గృహ గంతుముషే చాహం ధీమన్న స్థాతుముత్సహే।
ఏతత్సంచింత్య భగవన్విధత్స్వ యదనంతరం॥ 1-64-119(2710)
వైశంపాయన ఉవాచ। 1-64-119x(312)
ఏవముక్తవతీం తీం తు ప్రీతిమానుషిసత్తమః।
ఉవాచ మత్ప్రియం కృత్వా కన్యైవ త్వం భవిష్యతి॥ 1-64-120(2711)
వృణీష్వ చ వరం భీరుం యం త్వమిచ్ఛసి భామిని।
వృథా హి న ప్రసాదో మే భూతపూర్వః శుచిస్మితే॥ 1-64-121(2712)
ఏవముక్తా వరం వవ్రే గాత్రసౌగంధ్యముత్తమం।
సచాస్యై భగవాన్ప్రాదాన్మనః కాంక్షితం ప్రభుః॥ 1-64-122(2713)
తతో లబ్ధవరా ప్రీతా స్త్రీభావగుణభూషితా।
జగామ సహ సంసర్గమృషిణాఽద్భుతకర్మణా॥ 1-64-123(2714)
తేన గంధవతీత్యేవం నామాస్యాః ప్రథితం భువి।
తస్యాస్తు యోజనాద్గంధమాజిఘ్రంత నరా భువి॥ 1-64-124(2715)
తస్యా యోజనగంధేతి తతో నామాపరం స్మృతం।
ఇతి సత్యవతీ హృష్టా లబ్ధ్వా వరమనుత్తమం॥ 1-64-125(2716)
పరాశరేణ సంయుక్తా సద్యో గర్భం సుషావ సా।
జజ్ఞే చ యమునాద్వీపే పారాశర్యః స వీర్యవాన్॥ 1-64-126(2717)
స మాతరమనుజ్ఞాప్య తపస్యేవ మనో దధే।
స్మృతోఽహం దర్శయిష్యామి కృత్యేష్వితి చ సోఽబ్రవీత్॥ 1-64-127(2718)
ఏవం ద్వైపాయనో జజ్ఞే సత్యవత్యాం పరాశరాత్।
న్యస్తోద్వీపే యద్బాలస్తస్మాద్ద్వైపాయనఃస్మృతః॥ 1-64-128(2719)
పాదాపసారిణం ధర్మం స తు విద్వాన్యుగే యుగే।
ఆయుః శక్తిం చ మర్త్యానాం యుగావస్థామవేక్ష్యచ॥ 1-64-129(2720)
బ్రహ్మణో బ్రాహ్మణానాం చ తథానుగ్రహకాంక్షయా।
వివ్యాస వేదాన్యస్మత్స తస్మాద్వ్యాస ఇతి స్మృతః॥ 1-64-130(2721)
వేదానధ్యాపయామాస మహాభారతపంచమాన్।
సుమంతుం జైమినిం పైలం శుకం చైవ స్వమాత్మజం॥ 1-64-131(2722)
ప్రభుర్వరిష్ఠో వరదో వైశంపాయనమేవ చ।
సంహితాస్తైః పృథక్త్వేన భారతస్య ప్రకాశితాః॥ 1-64a-1a [తతో రంయే వనోద్దేశే దివ్యాస్తరణసంయుతే। 1-64a-1b వీరాసనముపాస్థాయ యోగీ ధ్యానపరోఽభవత్॥ 1-64a-2a శ్వేతపట్టగృహే రంయే పర్యంకే సోత్తరచ్ఛదే। 1-64a-2b తూష్ణీంభూతాం తదా కన్యాం జ్వలంతీం యోగతేజసా॥ 1-64a-3a దృష్ట్వా తాం తు సమాధాయ విచార్య చ పునః పునః। 1-64a-3b స చింతయామాస మునిః కిం కృతం సుకృతం భవేత్॥ 1-64a-4a శిష్టానాం తు సమాచారః శిష్టాచార ఇతి స్మృతః। 1-64a-4b శ్రుతిస్మృతివిదో విప్రా ధర్మజ్ఞా జ్ఞానినః స్మృతాః॥ 1-64a-5a ధర్మజ్ఞైర్విహితో ధర్మః శ్రౌతః స్మార్తో ద్విధా ద్విజైః। 1-64a-5b దానాగ్నిహోత్రమిజ్యా చ శ్రౌతస్యైతద్ధి లక్షణం॥ 1-64a-6a స్మార్తో వర్ణాశ్రమాచారో యమైశ్చ నియమైర్యుతః। 1-64a-6b ధర్మే తు ధారణే ధాతుః సహత్వే చాపి పఠ్యతే॥ 1-64a-7a తత్రేష్టఫలభాగ్ధర్మ ఆచార్యైరుపదిశ్యతే। 1-64a-7b అనిష్టఫలభాక్రేతి తైరధర్మోఽపి భాష్యతే॥ 1-64a-8a తస్మాదిష్టఫలార్థాయ ధర్మమేవ సమాశ్రయేత్। 1-64a-8b బ్రాహ్మో దైవస్తథైవార్షః ప్రాజాపత్యశ్చ ధార్మికః॥ 1-64a-9a వివాహా బ్రాహ్మణానాం తు గాంధర్వో నైవ ధార్మికః। 1-64a-9b త్రివర్ణేతరజాతీనాం గాంధర్వాసురరాక్షసాః॥ 1-64a-10a పైశాచో నైవ కర్తవ్యః పైశాచశ్చాష్టమోఽధమః। 1-64a-10b సామర్షాం వ్యంగికాం కన్యాం మాతుశ్చ కులజాం తథా॥ 1-64a-11a వృద్ధాం ప్రవ్రాజితాం వంధ్యాం పతితాం చ రజస్వలాం। 1-64a-11b అపస్మారకులే జాతాం పింగలాంకుష్ఠినీం వ్రణీం॥ 1-64a-12a న చాస్నాతాం స్త్రియం గచ్ఛేదితి ధర్మానుశాసనం। 1-64a-12b పితా పితామహో భ్రాతా మాతా మాతుల ఏవ చ॥ 1-64a-13a ఉపాధ్యాయర్త్విజశ్చైవ కన్యాదానే ప్రభూత్తమాః। 1-64a-13b ఏతైర్దత్తాం నిషేవేత నాదత్తామాదదీత చ॥ 1-64a-14a ఇత్యేవ ఋషయః ప్రాహుర్వివాహే ధర్మవిత్తమాః। 1-64a-14b అస్యా నాస్తి పితా భ్రాతా మాతా మాతుల ఏవ చ॥ 1-64a-15a గాంధర్వేణ వివాహేన న స్పృశామి యదృచ్ఛయా। 1-64a-15b క్రియాహీనం తు గాంధర్వం న కర్తవ్యమనాపది॥ 1-64a-16a యదస్యాం జాయతే పుత్రో వేదవ్యాసో భవేదృషిః। 1-64a-16b క్రియాహీనః కథం విప్రో భవేదృషిరుదారధీః॥ 1-64a-17x వైశంపాయన ఉవాచ। 1-64a-17a ఏవం చింతయతో భావం మహర్షేర్భావితాత్మనః। 1-64a-17b జ్ఞాత్వా చైవాభ్యవర్తంత పితరో బర్హిషస్తదా॥ 1-64a-18a తస్మిన్క్షణే బ్రహ్మపుత్రో వసిష్ఠోఽపి సమేయివాన్। 1-64a-18b పూర్వం స్వాగతమిత్యుక్త్వా వసిష్ఠః ప్రత్యభాషత॥ 1-64a-19x పితృగణా ఊచుః। 1-64a-19a అస్మాకం మానసీం కన్యామస్మచ్ఛాపేన వాసవీం। 1-64a-19b యదిచచ్ఛశి పుత్రార్థం కన్యాం గృహ్మీష్వమా చిరం॥ 1-64a-20a పితౄణాం వచనం శ్రుత్వా వసిష్ఠః ప్రత్యభాషత। 1-64a-20b మహర్షీణాం వచః సత్యం పురాణేపి మయా శ్రుతం॥ 1-64a-21a పరాశరో బ్రహ్మచారీ ప్రజార్థీ మమ వంశధృత్। 1-64a-21b ఏవం సంభాషమాణే తు వసిష్ఠే పితృభిః సహ॥ 1-64a-22a ఋషయోఽభ్యాగమంస్తత్ర నైమిశారణ్యవాసినః। 1-64a-22b వివాహం ద్రష్టుమిచ్ఛంతః శక్తిపుత్రస్య ధీమతః॥ 1-64a-23a అరుంధతీ మహాభాగా అదృశ్యంత్యా సహైవ సా। 1-64a-23b విశ్వకర్మకృతాం దివ్యాం పర్ణశాలాం ప్రవిశ్య సా॥ 1-64a-24a వైవాహికాంస్తు సంభారాన్సంకల్ప్య చ యథాక్రమం। 1-64a-24b అరుంధతీ సత్యవతీం వధూం సంగృహ్య పాణినా॥ 1-64a-25a భద్రాసనే ప్రతిష్ఠాప్య ఇంద్రాణీం సమకల్పయత్। 1-64a-25b ఆపూర్యమాణపక్షే తు వైశాఖే సోమదైవతే॥ 1-64a-26a శుభగ్రహే త్రయోదశ్యాం ముహూర్తే మైత్ర ఆగతే। 1-64a-26b వివాహకాల ఇత్యుక్త్వా వసిష్ఠో మునిభిః సహ॥ 1-64a-27a యమునాద్వీపమాసాద్య శిష్యైశ్చ మునిపంక్తిభిః। 1-64a-27b స్థండిలం చతురశ్రం చ గోమయేనోపలిప్య చ॥ 1-64a-28a అక్షతైః ఫలపుష్పైశ్చ స్వస్తికైరాంరపల్లవైః। 1-64a-28b జలపూర్ణఘటైశ్చైవ సర్వతః పరిశోభితం॥ 1-64a-29a తస్య మధ్యే ప్రతిష్ఠాప్య బృస్యాం మునివరం తదా। 1-64a-29b సిద్ధార్థయవకల్కైశ్చ స్నాతం సర్వౌషధైరపి॥ 1-64a-30a కృత్వార్జునాని వస్త్రాణి పరిధాప్య మహామునిం। 1-64a-30b వాచయిత్వా తు పుణ్యాహమక్షతైస్తు సమర్చితః॥ 1-64a-31a గంధానులిప్తః స్రగ్వీ చ సప్రతోదో వధూగృహే। 1-64a-31b అపదాతిస్తతో గత్వా వధూజ్ఞాతిభిరర్చితః॥ 1-64a-32a స్నాతామహతసంవీతాం గంధలిప్తాం స్రగుజ్జ్వలాం। 1-64a-32b వధూం మంగలసంయుక్తామిషుహస్తాం సమీక్ష్య చ॥ 1-64a-33a ఉవాచ వచనం కాలే కాలజ్ఞః సర్వధర్మవిత్। 1-64a-33b ప్రతిగ్రహో దాతృవశః శ్రుతమేవం మయా పురా॥ 1-64a-34a యథా వక్ష్యంతి పితరస్తత్కరిష్యామహే వయం। 1-64a-34x వైశంపాయన ఉవాచ। 1-64a-34b తద్ధర్మిష్ఠం యశస్యం చ వచనం సత్యవాదినః॥ 1-64a-35a శ్రుత్వా తు పితరః సర్వే నిఃసంగా నిష్పరిగ్రహాః। 1-64a-35b వసుం పరమధర్మిష్ఠమానీయేదం వచోఽబ్రువన్॥ 1-64a-36a మత్స్యయోనౌ సముత్పన్నా తవ పుత్రీ విశేషతః। 1-64a-36b పరాశరాయ మునయే దాతుమర్హసి ధర్మతః॥ 1-64a-37x వసురువాచ। 1-64a-37a సత్యం మమ సుతా సా హి దాశరాజేన వర్ధితా। 1-64a-37b అహం ప్రభుః ప్రదానే తు ప్రజాపాలః ప్రజార్థినాం॥ 1-64a-38x పితర ఊచుః। 1-64a-38a నిరాశిషో వయం సర్వే నిఃసంగా నిష్పరిగ్రహాః। 1-64a-38b కన్యాదానేన సంబంధో దక్షిణాబంధ ఉచ్యతే॥ 1-64a-39a కర్మభూమిస్తు మానుష్యం భోగభూమిస్త్రివిష్టపం। 1-64a-39b ఇహ పుణ్యకృతో యాంతి స్వర్గలోకం న సంశయః॥ 1-64a-40a ఇహ లోకే దుష్కృతినో నరకం యాంతి నిర్ఘృణాః। 1-64a-40b దక్షిణాబంధ ఇత్యుక్తే ఉభే సుకృతదుష్కృతే॥ 1-64a-41a దక్షిణాబంధసంయుక్తా యోగినః ప్రపతంతి తే। 1-64a-41b తస్మాన్నో మానసీం కన్యాం యోగాద్భ్రష్టాం విశాపతే॥ 1-64a-42a సుతాత్వం తవ సంప్రాప్తాం సతీం భిక్షాం దదస్వ వై। 1-64a-42b ఇత్యుక్త్వా పితరః సర్వే క్షణాదంతర్హితాస్తదా॥ 1-64a-43x వైశంపాయన ఉవాచ। 1-64a-43a యాజ్ఞవల్క్యం సమాహూయ వివాహాచార్యమిత్యుత। 1-64a-43b వసుం చాపి సమాహూయ వసిష్ఠో మునిభిః సహ॥ 1-64a-44a వివాహం కారయామాస విధిదృష్టేన కర్మణా। 1-64a-44x వసురువాచ। 1-64a-44b పరాశర మహాప్రాజ్ఞ తవ దాస్యాంయహం సుతాం॥ 1-64a-45a ప్రతీచ్ఛ చైనాం భద్రం తే పాణిం గృహ్ణీష్వ పాణినా। 1-64a-45x వైశంపాయన ఉవాచ। 1-64a-45b వసోస్తు వచనం శ్రుత్వా యాజ్ఞవల్క్యమతే స్థితః॥ 1-64a-46a కృతకౌతుకమంగల్యః పాణినా పాణిమస్పృశత్। 1-64a-46b ప్రభూతాజ్యేన హవిషా హుత్వా మంత్రైర్హుతాశనం॥ 1-64a-47a త్రిరగ్నిం తు పరిక్రంయ సమభ్యర్చ్య హుతాశనం। 1-64a-47b మహర్షీన్యాజ్ఞవల్క్యాదీందక్షిణాభిః ప్రతర్ప్యచ॥ 1-64a-48a లబ్ధానుజ్ఞోఽభివాద్యాశు ప్రదక్షిణమథాకరోత్। 1-64a-48b పరాశరే కృతోద్వాహే దేవాః సర్పిగణాస్తదా॥ 1-64a-49a హృష్టా జగ్ముః క్షణాదేవ వేదవ్యాసో భవత్వితి। 1-64a-49b ఏవం సత్యవతీ హృష్టా పూజాం లబ్ధ్వా యథేష్టతః॥ 1-64a-50a పరాశరేణ సంయుక్తా సద్యో గర్భం సుషావ సా। 1-64a-50b జజ్ఞే చ యమునాద్వీపే పారాశర్యః స వీర్యవాన్॥ 1-64a-51a జాతమాత్రః స వవృధే సప్తవర్షోఽభవత్తదా। 1-64a-51b స్నాత్వాభివాద్య పితరం తస్థౌ వ్యాసః సమాహితః॥ 1-64a-52a స్వస్తీతి వచనం చోక్త్వా దదౌ కలశముత్తమం। 1-64a-52b గృహీత్వా కలశం ప్రాప్తే తస్థౌ వ్యాసః సమాహితః॥ 1-64a-53a తతో దాశభయాత్పత్నీ స్నాత్వా కన్యా బభూవ సా। 1-64a-53b అభివాద్య మునేః పాదౌ పుత్రం జగ్రాహ పాణినా॥ 1-64a-54a స్పృష్టమాత్రే తు నిర్భర్త్స్య మాతరం వాక్యమబ్రవీత్। 1-64a-54b మమ పిత్రా తు సంస్పర్శాన్మాతస్త్వమభవః శుచిః॥ 1-64a-55a అద్య దాశసుతా కన్యా న స్పృశేర్మామనిందితే। 1-64a-55x వైశంపాయన ఉవాచ। 1-64a-55b వ్యాసస్య వచనం శ్రుత్వా బాష్పపూర్ణముఖీ తదా॥ 1-64a-56a మనుష్యభావాత్సా యోషిత్పపాత మునిపాదయోః। 1-64a-56b మహాప్రసాదో భగవాన్పుత్రం ప్రోవాచ ధర్మవిత్॥ 1-64a-57a మా త్వమేవంవిధం కార్షీర్నైతద్ధర్ంయం మతం హి నః। 1-64a-57b దూష్యౌ న మాతాపితరౌ తథా పూర్వోపకారిణౌ॥ 1-64a-58a ధారణాద్దుఃఖసహనాత్తయోర్మాతా గరీయసీ। 1-64a-58b బీజక్షేత్రసమాయోగే సస్యం జాయేత లౌకికం॥ 1-64a-59a జాయతే చ సుతస్తద్వత్పురుషస్త్రీసమాగమే। 1-64a-59b మృగీణాం పక్షిణాం చైవ అప్సరాణాం తథైవ చ॥ 1-64a-60a శూద్రయోన్యాం చ జాయంతే మునయో వేదపారగాః। 1-64a-60b ఋష్యశృంగో మృగీపుత్రః కణ్వో బర్హిసుతస్తథా॥ 1-64a-61a అగస్త్యశ్చ వసిష్ఠశ్చ ఉర్వశ్యాం జనితావుభౌ। 1-64a-61b సోమశ్రవాస్తు సర్ప్యాం తు అశ్వినావశ్విసంభవౌ॥ 1-64a-62a స్కందః స్కన్నేన శుక్లేన జాతః శరవణే పురా। 1-64a-62b ఏవమేవ చ దేవానామృషీమాం చైవ సంభవః॥ 1-64a-63a లోకవేదప్రవృత్తిర్హి న మీమాంస్యా బుధైః సదా। 1-64a-63b వేదవ్యాస ఇతి ప్రోక్తః పురాణే చ స్వయంభువా॥ 1-64a-64a ధర్మనేతా మహర్షీణాం మనుష్యాణాం త్వమేవ చ। 1-64a-64b తస్మాత్పుత్ర న దూష్యేత వాసవీ యోగచారిణీ॥ 1-64a-65a మత్ప్రీత్యర్థం మహాప్రాజ్ఞ సస్నేహం వక్తుమర్హసి। 1-64a-65b ప్రజాహితార్థం సంభూతో విష్ణోర్భాగో మహానృషిః॥ 1-64a-66a తస్మాత్స్వమాతరం స్నేహాత్ప్రబవీహి తపోధన। 1-64a-66x వైశంపాయన ఉవాచ। 1-64a-66b గురోర్వచనమాజ్ఞాయ వ్యాసః ప్రీతోఽభవత్తదా॥ 1-64a-67a చింతయిత్వా లోకవృత్తం మాతురంకమథావిశత్। 1-64a-67b పుత్రస్పర్శాత్తు లోకేషు నాన్యత్సుఖమతీవ హి॥ 1-64a-68a వ్యాసం కమలపత్రాక్షం పరిష్వజ్యాశ్ర్వవర్తయత్। 1-64a-68b స్తన్యాసారైః క్లిద్యమానా పుత్రమాఘ్రాయ మూర్ధని॥ 1-64a-69x వాసవ్యువాచ। 1-64a-69a పుత్రలాభాత్పరం లోకే నాస్తీహ ప్రసవార్థినాం। 1-64a-69b దుర్లభం చేతి మన్యేఽహం మయా ప్రాప్తం మహత్తపః॥ 1-64a-70a మహతా తపసా తాత మహాయోగబలేన చ। 1-64a-70b మయా త్వం హి మహాప్రాజ్ఞ లబ్ధోఽమృతమివామరైః॥ 1-64a-71a తస్మాత్త్వం మామృషేః పుత్ర త్యక్తుం నార్హసి సాంప్రతం। 1-64a-71x వైశంపాయన ఉవాచ। 1-64a-71b ఏవముక్తస్తతః స్నేహాద్వ్యాసో మాతరమబ్రవీత్॥ 1-64a-72a త్వయా స్పృష్టః పరిష్వక్తో మూర్ధ్ని చాఘ్రాయితో ముహుః। 1-64a-72b ఏతావన్మాత్రయా ప్రీతో భవిష్యేషు నృపాత్మజే॥ 1-64a-73a స్మృతోఽహం దర్శయిష్యామి కృత్యేష్వితి చ సోఽబ్రవీత్। 1-64a-73b స మాతరమనుజ్ఞాప్య తపస్యేవ మనో దధే॥ 1-64a-74a తతః కన్యామనుజ్ఞాయ పునః కన్యా భవత్వితి। 1-64a-74b పరాశరోఽపి భగవాన్పుత్రేణ సహితో యయౌ॥ 1-64a-75a గత్వాశ్రమపదం పుంయమదృశ్యంత్యా పరాశరః। 1-64a-75b జాతకర్మాదిసంస్కారం కారయామాస ధర్మతః॥ 1-64a-76a కృతోపనయనో వ్యాసో యాజ్ఞవల్క్యేన భారత। 1-64a-76b వేదానధిజగౌ సాంగానోంకారేణ త్రిమాత్రయా॥ 1-64a-77a గురవే దక్షిణాం దత్త్వా తపః కర్తుం ప్రచక్రమే। 1-64a-77b ఏవం ద్వైపాయనో జజ్ఞే సత్యవత్యాం పరాశరాత్॥ 1-64a-78a ద్వీప న్యస్తః స యద్వాలస్తస్మాద్ద్వైపాయనోఽభవత్। 1-64a-78b పాదాపసారిణం ధర్మం విద్వాన్స తు యుగే యుగే॥ 1-64a-79a ఆయుః శక్తిం చ మర్త్యానాం యుగాద్యుగమవేక్ష్య చ। 1-64a-79b బ్రహ్మర్షిర్బ్రాహ్మణానాం చ తథాఽనుగ్రహకాంక్షయా॥ 1-64a-80a వివ్యాస వేదాన్యస్మాచ్చ వేదవ్యాస ఇతి స్మృతః। 1-64a-80b తతః స మహర్షిర్విద్వాఞ్శిష్యానాహూయ ధర్మతః॥ 1-64a-81a సుమంతుం జైమినిం పైలం శుకం చైవ స్వమాత్మజం। 1-64a-81b ప్రభుర్వరిష్ఠో వరదో వైశంపాయనమేవ చ॥ 1-64a-82a వేదానధ్యాపయామాస మహాభారతపంచమాన్। 1-64a-82b సంహితాస్తైః పృథక్త్వేన భారతస్య ప్రకీర్తితా॥ 1-64a-83a తతః సత్యవతీ హృష్టా జగామ స్వం నివేశనం। 1-64a-83b తస్యాస్తు యోజనాద్గంధమాజిఘ్రంతి నరా భువి॥ 1-64a-84a దాశరాజస్తు తద్గంధమాజిఘ్రన్పీతిమావహత్। 1-64a-84x దాశరాజ ఉవాచ। 1-64a-84b త్వామాహుర్మత్స్యగంధేతి కథం బాలే సుగంధతా॥ 1-64a-85a అపాస్య మత్స్యగంధత్వం కేన దత్తా సుగంధతా 1-64a-85x సత్యవత్యువాచ। 1-64a-85b శక్తే- పుత్రో మహాప్రాజ్ఞః పరాశర ఇతి శ్రుతః॥ 1-64a-86a నావం వాహయమానాయా మమ దృష్ట్వాం సుశిక్షితం। 1-64a-86b ఉపాస్య మత్స్యగంధత్వం యోజనాద్గంధతాం దదౌ॥ 1-64a-87a ఋషేః ప్రసాదం దృష్ట్వా తు జనాః ప్రీతిముపాగమన్। 1-64a-87b ఏవం లబ్ధో మయా గంధో న రోషం కర్తుమర్హసి॥ 1-64a-88a దాశరాజస్తు తద్వాక్యం ప్రశశంస ననంద చ। 1-64a-88b ఏతత్పవిత్రం పుణ్యం చ వ్యాససమవముత్తమం। 1-64a-88c ఇతిహాసమిమం శ్రుత్వా ప్రజావంతో భవంతి చ॥ 1-64-132(2723)
తథా భీష్మః శాంతనవో గంగాయామమితద్యుతిః।
వసువీర్యాత్సమభవన్మహావీర్యో మహాయశాః॥ 1-64-133(2724)
వైదార్థవిచ్చ భగవానృషిర్విప్రో మహాయశాః।
శూలే ప్రోతః పురాణర్షిరచోరశ్చోరశంకయా॥ 1-64-134(2725)
అణీమాండవ్య ఇత్యేవం విఖ్యాతః స మహాయశాః।
స ధర్మమాహూయ పురా మహర్షిరిదముక్తవాన్॥ 1-64-135(2726)
ఇషీకయా మయా బాల్యాద్విద్ధా హ్యేకా శకుంతికా।
తత్కిల్బిషం స్మరే ధర్మ నాన్యత్పాపమహం స్మరే॥ 1-64-136(2727)
తన్మే సహస్రమమితం కస్మాన్నేహాజయత్తపః।
గరీయాన్బ్రాహ్మణవధః సర్వభూతవధాద్యతః॥ 1-64-137(2728)
తస్మాత్త్వం కిల్బిషాదస్మాచ్ఛూద్రయోనౌ జనిష్యసి। 1-64-138(2729)
వైశంపాయన ఉవాచ।
తేన శాపేన ధర్మోఽపి శూద్రయోనావజాయత॥ 1-64-138x(313)
విద్వాన్విదురరూపేణ ధార్మికః కిల్బిషాత్తతః।
సంజయో మునికల్పస్తు జజ్ఞే సూతో గవల్గణాత్॥ 1-64-139(2730)
సూర్యాచ్చ కుంతికన్యాయాం జజ్ఞే కర్ణో మహాబలః।
సహజం కవచం బిభ్రత్కుండలోద్యోతితాననః॥ 1-64-140(2731)
అనుగ్రహార్థం లోకానాం విష్ణుర్లోకనమస్కృతః।
వసుదేవాత్తు దేవక్యాం ప్రాదుర్భూతో మహాయశాః॥ 1-64-141(2732)
అనాదినిధనో దేవః స కర్తా జగతః ప్రభుః।
అవ్యక్తమక్షరం బ్రహ్మ ప్రధానం త్రిగుణాత్మకం॥ 1-64-142(2733)
ఆత్మానమవ్యయం చైవ ప్రకృతిం ప్రభవం ప్రభుం।
పురుషం విశ్వకర్మాణం సత్వయోగం ధ్రువాక్షరం॥ 1-64-143(2734)
అనంతమచలం దేవం హంసం నారాయణం ప్రభుం।
ధాతారమజమవ్యక్తం యమాహుః పరమవ్యయం॥ 1-64-144(2735)
కైవల్యం నిర్గుణం విశ్వమనాదిమజమవ్యయం।
పురుషః స విభుః కర్తా సర్వభూతపితామహః॥ 1-64-145(2736)
ధర్మసంస్థాపనార్థాయ ప్రజజ్ఞేఽంధకవృష్ణిషు।
అస్త్రజ్ఞౌ తు మహావీర్యౌ సర్వశాస్త్రవిశారదౌ॥ 1-64-146(2737)
సాత్యకిః కృతవర్మా చ నారాయణమనువ్రతౌ।
సత్యకాద్ధృదికాచ్చైవ జజ్ఞాతేఽస్త్రవిశారదౌ॥ 1-64-147(2738)
భరద్వాజస్య చ స్కన్నం ద్రోణ్యాం శుక్రమవర్ధత।
సహర్షేరుగ్రతపసస్తస్మాద్ద్రోణో వ్యజాయత॥ 1-64-148(2739)
గౌతమాన్మిథునం జజ్ఞే శరస్తంబాచ్ఛరద్వతః।
అశ్వత్థాంనశ్చ జననీ కృపశ్చైవ మహాబలః॥ 1-64-149(2740)
అశ్వత్థామా తతో జజ్ఞే ద్రోణాదేవ మహాబలః।
తథైవ ధృష్టద్యుంనోఽపి సాక్షాదగ్నిసమద్యుతిః॥ 1-64-150(2741)
వైతానే కర్మణి తతే పావకాత్సమజాయత।
వీరో ద్రోణవినాశాయ ధనురాదాయ వీర్యవాన్॥ 1-64-151(2742)
తథైవ వేద్యాం కృష్ణాపి జజ్ఞే తేజస్వినీ శుభా।
విభ్రాజమానా వపుషా బిభ్రతీ రూపముత్తమం॥ 1-64-152(2743)
ప్రహ్రాదశిష్యో నగ్నజిత్సుబలశ్చాభవత్తతః।
తస్య ప్రజా ధర్మహంత్రీ జజ్ఞే దేవప్రకోపనాత్॥ 1-64-153(2744)
గాంధారరాజపుత్రోఽభూచ్ఛకునిః సౌబలస్తథా।
దుర్యోధనస్య జననీ జజ్ఞాతేఽర్థవిశారదౌ॥ 1-64-154(2745)
కృష్ణద్వైపాయనాజ్జజ్ఞే ధృతరాష్ట్రో జనేశ్వరః।
క్షేత్రే విచిత్రవీర్యస్య పాండుశ్చైవ మహాబలః॥ 1-64-155(2746)
ధర్మార్థకుశలో ధీమాన్మేధావీ ధూతకల్మషః।
విదురః శూద్రయోనౌ తు జజ్ఞే ద్వైపాయనాదపి॥ 1-64-156(2747)
పాండోస్తు జజ్ఞిరే పంచ పుత్రా దేవసమాః పృథక్।
ద్వయోః స్త్రియోర్గుణజ్యేష్ఠస్తేషామాసీద్యుధిష్ఠిరః॥ 1-64-157(2748)
ధర్మాద్యుధిష్ఠిరో జజ్ఞే మారుతాచ్చ వృకోదరః।
ఇంద్రాద్ధనంజయః శ్రీమాన్సర్వశస్త్రభృతాం వరః॥ 1-64-158(2749)
జజ్ఞాతే రూపసంపన్నావశ్విభ్యాం చ యమావపి।
నకులః సహదేవశ్చ గురుశుశ్రూషణే రతౌ॥ 1-64-159(2750)
తథా పుత్రశతం జజ్ఞే ధృతరాష్ట్రస్య ధీమతః।
దుర్యోధనప్రభృతయో యుయుత్సుః కరణస్తథా॥ 1-64-160(2751)
తతో దుఃశాసనశ్చైవ దుఃసహశ్చాపి భారత।
దుర్మర్షణో వికర్ణశ్చ చిత్రసేనో వివింశతిః॥ 1-64-161(2752)
జయః సత్యవ్రతశ్చైవ పురుమిత్రశ్చ భారత।
వైశ్యాపుత్రో యుయుత్సుశ్చ ఏకాదశ మహారథాః॥ 1-64-162(2753)
అభిమన్యుః సుభద్రాయామర్జునాదభ్యజాయత।
స్వస్రీయో వాసుదేవస్య పౌత్రః పాండోర్మహాత్మనః॥ 1-64-163(2754)
పాండవేభ్యో హి పాంచాల్యాం ద్రౌపద్యాం పంచ జజ్ఞిరే।
కుమారా రూపసంపన్నాః సర్వశాస్త్రవిశారదాః॥ 1-64-164(2755)
ప్రతివింధ్యో యుధిష్ఠిరాత్సుతసోమో వృకోదరాత్।
అర్జునాచ్ఛ్రుతకీర్తిస్తు శతానీకస్తు నాకులిః॥ 1-64-165(2756)
తథైవ సహదేవాచ్చ శ్రుతసేనః ప్రతాపవాన్।
హిడింబాయాం చ భీమేన వనే జజ్ఞే ఘటోత్కచః॥ 1-64-166(2757)
శిఖండీ ద్రుపదాజ్జజ్ఞే కన్యా పుత్రత్వభాగతా।
యాం యక్షః పురుషం చక్రే స్థూమః ప్రియచికీర్షయా॥ 1-64-167(2758)
కురూణాం విగ్రహే తస్మిన్సమాగచ్ఛన్బహూన్యథ।
రాజ్ఞాం శతసహస్రాణి యోత్స్యమానాని సంయుగే॥ 1-64-168(2759)
తేషామపరిమేయానాం నామధేయాని సర్వశః।
న శక్యాని సమాఖ్యాతుం వర్షాణామయుతైరపి।
ఏతే తు కీర్తితా ముఖ్యా యైరాఖ్యానమిదం తతం॥ ॥ 1-64-169(2760)
ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే ఆదిపర్వణి అంశావతరణపర్వణి చతుఃషష్టితమోఽధ్యాయః॥ 64 ॥
Mahabharata - Adi Parva - Chapter Footnotes
1-64-1 రంజకత్వాద్రాజా। మహీపతిః పృథ్వీపాలకః॥ 1-64-2 వసుః ఉపరిచరః॥ 1-64-4 సాక్షాత్ప్రత్యక్షభూయ॥ 1-64-5 న సంకీర్యేత నిర్నాయకత్వాత్॥ 1-64-8 పశవ్యః పశుభ్యో హితః॥ 1-64-11 గాః బలీవర్దాన్। వృషభాన్కృశాన్న ధురి యుంజతే ప్రత్యుత సంధుక్షయంతి పుష్టాన్కుర్వంతి। అన్యే తు గాః స్త్రీగవీః తాసామప్యాంధ్రాదిదుర్దేశేషు ధురి యోజనం దృష్టం తదిహ నాస్తీత్యాహుః॥ 1-64-12 న త ఇతి। ఆత్మజ్ఞానాత్సర్వజ్ఞో భవిష్యసీత్యర్థః॥ 1-64-13 ఉపపత్స్యతే ఉపస్థాస్యతే॥ 1-64-15 వైజయంతీం విజయహేతుం। అవిక్షతమేవ ధారయిష్యతి పాలయిష్యతి నతు విక్షతం॥ 1-64-16 లక్షణం చిహ్నం॥ 1-64-17 ఇష్టప్రదానం ప్రీతిదాయముద్దిశ్య యష్టిం దదౌ॥ 1-64-20 శక్రస్య పూజార్థం తస్యా యష్టేః ప్రవేశం స్థాపనం॥ 1-64-23 పిటకైః మంజూషారూపైర్వస్త్రమయైః కోశైః॥ 1-64-46 వాసవాః వసుపుత్రాః॥ 1-64-48 పురోపవాహినీం పురసమీపే వహంతీం॥ 1-64-50 నదీ రాజ్ఞే న్యవేదయన్మిథునమిత్యనుషజ్యతే॥ 1-64-54 తదహస్తస్మిన్ దినే॥ 1-64-63 వాయునా కామోద్దీపకేన। ధూంరం మలినం రతికర్మ తదర్థం। ముదం స్త్రీవిషయాం ప్రీతిమనుసృత్య తామేన మనసాఽగాత్। తయా సహ మానసం సురతమకరోదిత్యర్థః। ప్రచస్కంద పపాత॥ 1-64-64 మిథ్యా ప్రసవశూన్యత్వేనాలీకప్రాయం॥ 1-64-68 అభిమంత్ర్య పుత్రోత్పత్తిలింగైర్మంత్రైః స్పృష్ట్వా॥ 1-64-70 ఆర్తవమృతుకాలీనం స్నానం॥ 1-64-73 యుధ్యతోః సతోః॥ 1-64-76 మాసే దశమే ప్రాప్తే బబంధురితి సంబంధః। ఉజ్జహ్నుః ఉద్ధృతవంతః॥ 1-64-77 కాయే దేహే। మత్స్యాః మత్స్యయోషాయాః॥ 1-64-115 నీహారం ధూమికాం॥ 1-64-119 స్థాతుం జీవితుం నోత్సహే కన్యాత్వదూషణాదిత్యర్థః॥ 1-64-128 ద్వీపమేవాఽయనం న్యాసస్థానం యస్య ద్వీపాయనః స్వార్థే తద్ధితః ద్వీపాయన ఏవ ద్వైపాయన ఇతి నామ నిర్వక్తి న్యస్త ఇతి॥ 1-64-125 పాదాపసారిణం యుగేయుగే పాదశః 1-64-88 తమశ్లోకపూర్వార్ధాత్పరం `ఇతి సత్యవతీ హృష్టా' ఇత్యాది `భారతస్య ప్రకాశితాః' ఇత్యంతసార్ధశ్లోకసప్తకస్థానే ఇమే కుండలితాః శ్లోకాః కేషుచిత్కోశేషూపలభ్యంతే। 1-64-133 వసువీర్యాత్ వస్వంశాత్॥ 1-64-136 శకుంతికా మక్షికా॥ 1-64-140 కుంతిభోజస్య కన్యాయాం కుంత్యాం॥ 1-64-167 స్థూణో నాంనా॥ చతుఃషష్ఠితమోఽధ్యాయః॥ 64 ॥
 శ్లోకాలు.jpg "మహాభారతం దాదాపు 1,00,000 (ఒక లక్ష) శ్లోకాలు")
